Apparatuur & machines
Apparatuur voor elektromoflassen: lasautomaten, documentatie en aggregaten
Wat een elektromoflasapparaat moet kunnen, waarom protocolgeheugen en scanner van belang zijn, en met welke stroomvoorziening u op de bouwplaats rekening moet houden.
Drie dingen die het lasapparaat moet kunnen
Een elektromoflasapparaat moet drie dingen kunnen: de stroom leveren die de fitting vereist, het eigen lasprogramma van de fitting volgen en het proces documenteren. Dat klinkt eenvoudig, maar het zijn juist deze drie punten die bepalen of de lasautomaat in de praktijk kan worden ingezet op een project met documentatie-eisen.
De streepjescode op de fitting bevat de lastijd en lasspanning, en het lasapparaat moet deze kunnen lezen via een scanner of de gegevens handmatig kunnen invoeren. Sommige automaten beschikken over een vereenvoudigde functie waarbij de fittingcode wordt ingelezen en het lassen met één druk op de knop start – snel, maar wel vereist dat spanning en tijd alsnog gecontroleerd worden aan de hand van de fitting.
Documentatie: het geheugen is de verborgen beperking
De capaciteit van het protocolgeheugen varieert meer dan u zou denken: van enkele honderden protocollen bij de kleinste en oudste apparaten tot 20.000 bij de grootste. Het gaat er niet om hoeveel verbindingen u op een dag maakt, maar om hoe vaak u het geheugen uitleest.
De protocollen moeten het projectnummer, de lascode, de fittinggegevens en de werkelijke waarden bevatten. Lees ze regelmatig uit naar een USB-stick of documentatiesoftware, en doe dit vóór onderhoud of reparatie – veel apparaten kunnen gewiste gegevens niet herstellen, en een vol geheugen blokkeert het lassen.
Als de protocollen direct op de bouwplaats nodig zijn, bestaan er lasautomaten met een ingebouwde printer, zodat de verbinding meteen kan worden gedocumenteerd in plaats van te wachten op een afdruk vanaf kantoor.
| Type | Capaciteit | Gegevens | Toepassing |
|---|---|---|---|
| Klein/ouder apparaat | ca. 500 protokoller | Afdruk op ingebouwde printer | Eenvoudige documentatie, typisch voor lassen van fittingen tot Ø315 |
| Lasautomaat met traceerbaarheid | ca. 1.800-20.000 protokoller | USB, projectnummer, lascode, scanner | Projecten met documentatie-eisen |
| Separate documentatie-eenheid | ca. 1.800 protokoller | USB, notities over buislengte en graafdiepte | Voor het verzamelen van documentatie bij handmatige en oudere installaties |
Capaciteit en gegevensfuncties variëren per type, leeftijd en fabrikaat. Controleer het specifieke datablad.
Stroom op de bouwplaats: het aggregaat moet groot genoeg zijn
Een elektromof trekt gedurende korte tijd veel stroom. Voor fittingen van ca. d20 tot d160 wordt gerekend op minimaal ca. 3,2 kW, en voor grotere fittingen tot ongeveer d450 op 4-5 kW, waarbij de grootste fittingen een elektronisch geregeld aggregaat vereisen. Een te klein aggregaat veroorzaakt spanningsval, waardoor de automaat de lascyclus afbreekt of verkeerd las.
Het vermogen neemt af wanneer het aggregaat gelijktijdig door andere apparatuur wordt belast, en lange verlengkabels veroorzaken spanningsval. Schakel daarom geen grote verbruikers zoals heteluchtblazers of compressoren in terwijl er een mof wordt gelast.
Als er geen netstroom op de bouwplaats aanwezig is, vormt een mobiele powerbank een alternatief voor het aggregaat: deze maakt geen lawaai, stoot geen uitlaatgassen uit en kan een stabiele sinusspanning leveren aan de lasautomaat. Zie de voordelen en randvoorwaarden in stroom op de werkplek.
Bij werkzaamheden op vaste installaties: controleer of het stopcontact is afgezekerd zoals vermeld in de handleiding en dat de kabel niet op een kabelhaspel is opgerold waar deze heet kan worden.
Eisen aan het aggregaat: d160, d315 en d450+
De afmeting van de fitting bepaalt hoeveel vermogen het aggregaat moet kunnen leveren. Een kleine fitting tot d160 heeft genoeg aan een aggregaat van ca. 3,2 kW, terwijl fittingen in het bereik d160-d450 ca. 4-5 kW vereisen. De maat d315 bevindt zich in het bovenste deel van dat bereik, en bij d450 en groter bestaat er geen universeel getal: hier is het datablad van de lasautomaat bepalend, omdat lastijd en stroompiek toenemen met het oppervlak van de fitting en dus met de diameter.
Het kW-getal op het aggregaat is het nuttige vermogen, maar aggregaten worden vaak opgegeven in kVA. Bij een vermogensfactor van ca. 0,8 komt 3,2 kW overeen met ca. 4 kVA en 5 kW met ca. 6 kVA. Houd altijd wat reserve aan, omdat het nuttige vermogen van het aggregaat daalt als het warm wordt en er zelden slechts één machine op de bouwplaats draait.
De regeling is minstens zo belangrijk als het vermogen. Een elektromoflasapparaat meet spanning en stroom gedurende de gehele lascyclus en breek de las af als de waarden buiten de tolerantie vallen. Daarom moet het aggregaat beschikken over AVR-regeling (automatische spanningsregeling) of een inverteraggregaat zijn met een zuivere sinusspanning. Een goedkoop aggregaat zonder regeling kan voldoende vermogen leveren en toch veroorzaken dat het lasapparaat midden in het opwarmen stopt omdat de spanning schommelt.
De eisen worden strenger naarmate de diameter toeneemt: voor d160 volstaat vaak een AVR-geregeld aggregaat van ca. 4 kVA, voor d315 dient dit ca. 6 kVA met een stabiele regeling te zijn, en bij d450+ moet u het datablad van de automaat volgen – vaak met een driefasige voeding van 400 V of een aanzienlijk groter aggregaat. Een vuistregel is om te dimensioneren op het dubbele van het gemeten vermogen van de grootste te lassen fitting, zodat er voldoende ruimte is voor inschakelstroom en spanningsval over de kabel.
Als er geen verbrandingsmotor op de bouwplaats hoeft te draaien, kan in plaats daarvan een mobiele powerbank met 230 V-uitgang en stabiele sinusspanning worden gebruikt – voordelen en randvoorwaarden staan in stroom op de werkplek. Controleer altijd de spanning onder belasting voordat de eerste fitting wordt gelast en houd de kabel zo kort mogelijk. Het vermogen, de zekeringen en kabellengtes worden beschreven in stroom op de werkplek, en de eisen aan de lasautomaat in uitrusting voor elektromoflassen.
| Fitting | Benodigd vermogen | kVA ved cos φ 0,8 | Eisen aan regeling |
|---|---|---|---|
| d20-d160 | mindst ca. 3,2 kW | ca. 4 kVA | AVR-geregeld; zuivere sinus bij gevoelig lasapparaat |
| d160-d315 | ca. 4-5 kW | ca. 5-6 kVA | AVR of inverteraggregaat met stabiele sinusspanning |
| d315-d450 | ca. 5 kW | ca. 6 kVA | AVR of inverter, korte kabel, geen gelijktijdige grote verbruiker |
| d450+ | volg datablad van automaat | volgens datablad | Vaak 400 V driefasige voeding of groter geregeld aggregaat |
De vermogenscijfers zijn richtwaarden van de fabrikant voor de aggregaatvereisten bij elektromoflassen; kVA is omgerekend bij cos φ 0,8 en betreft afgeronde waarden. Het specifieke lasapparaat kan strengere eisen stellen – controleer altijd het datablad van de gebruikte fitting en apparatuur.
Bereken aggregaateisen en powerbank
Kies de grootste fitting die u moet lassen en hoeveel verbindingen er op één acculading gemaakt moeten worden.
Aanbevolen vermogen
3,2 kW
Aggregaatklasse
ca. 4,0 kVA
AVR-geregeld aggregaat is voldoende; zuivere sinus bij gevoelige automaat.
kW is het nuttige vermogen van de generator; kVA is omgerekend bij cos φ 0,8 en naar boven afgerond. Het Wh-getal is berekend als vermogen × indicatieve lastijd + 30% marge en naar boven afgerond op de dichtstbijzijnde 100 Wh - dit is een schatting, omdat de lastijd varieert afhankelijk van materiaal, temperatuur en het oppervlak van de fitting. Controleer het datablad van de lasautomaat en kies een powerbank met een stabiele sinusspanning en wat overcapaciteit.
Afvoer- en drukleidingen zijn niet hetzelfde
Elektromoflassen wordt gebruikt voor zowel drukleidingen als afvoerleidingen, maar de apparatuur is niet noodzakelijk hetzelfde. Sommige lasautomaten zijn uitsluitend goedgekeurd voor gebouwinstallaties en afvoerleidingen en mogen niet worden gebruikt voor ondergrondse drukleidingen. Dit staat vermeld in het toepassingsgedeelte van de handleiding en is een van de punten die het vaakst over het hoofd worden gezien wanneer apparatuur voor verschillende opdrachten wordt uitgeleend.
Controleer daarom zowel de goedkeuring van de fitting als het toepassingsgebied van het lasapparaat voordat u met de werkzaamheden begint – en noteer dit in het projectdossier.
Voordat u het lasapparaat meeneemt naar de locatie
Controleer of de scanner goed leest, het geheugen is gewist en voldoende ruimte heeft, de kabel naar de lasstekkers intact is en de contacten schoon zijn. Een slecht contact leidt tot een foutieve las, wat pas achteraf in het protocol zichtbaar wordt.
Neem altijd klemgereedschap of een andere fixering voor de fitting mee, zodat deze tijdens het lassen niet kan bewegen, en zorg ervoor dat u de fitting en buis kunt afvegen als het nat weer is. Vocht in de verbinding is de meest voorkomende oorzaak van een foutieve elektromoflas.