Her-rondingsgereedschap: geef afgeklemde PE-buizen hun ronde vorm terug

Wat doet her-rondingsgereedschap?

Her-rondingsgereedschap – in het Engels rerounding of re-rounding – perst een afgeklemde of op een andere manier vervormde PE-buis terug naar zijn ronde doorsnede. Het afklemmen (squeeze-off) drukt de buis plat, en hoewel PE een materiaalgeheugen heeft, keert de buis niet altijd helemaal vanzelf terug: bij krachtig afklemmen, een lange afklemtijd of warmte kan er een blijvende ovaliteit ontstaan.

Een ovale buis biedt een slechte uitgangspositie voor verder werk: de wanddikte varieert rondom de omtrek, de buis past niet goed in de klemmen van de spiegellasmachine en een las of fitting op een vervormd gedeelte krijgt afwijkende toleranties. Het her-rondingsgereedschap klempt de buis gelijkmatig terug in een circulaire vorm, totdat de ovaliteit binnen de limiet valt die de buis- en lasinstructies voorschrijven.

Zo gebruikt u het gereedschap

Het gereedschap – typisch een her-rondingsklem of her-rondingsbeugel – wordt over de afklemzone geplaatst, waarna het gelijkmatig wordt aandraaid totdat de buis weer rond is. Volg altijd de instructies van de gereedschapsfabrikant voor het aandraaien en de inwerktijd, en controleer het resultaat door de dwarse en lengtematen op de buis (de ovaliteit) rondom de afklemzone te meten.

De volgorde is belangrijk: eerst wordt de afklemvoorziening ontlast, daarna wordt er her-rond. Moet er daarna in de buurt worden gelast, dan wordt de oxidelaag geschraapt zoals bij elke andere PE-lasverbinding – en altijd buiten de daadwerkelijke afklemzone, waarop niet mag worden gelast of waarop geen fitting mag worden geplaatst.

Wanneer is her-ronding noodzakelijk?

Gebruik her-rondingsgereedschap na elke klemmelukning of afklemning (squeeze-off) waarbij de buis verder in het leidingnetwerk wordt gebruikt: vóór een nieuwe lasverbinding, vóór de montage van een fitting of voordat de buis opnieuw wordt ingespannen. Bij tijdelijke afklemming waarbij er achteraf geen mof over de afklemplek wordt gelast, worden eerder afgeklemde buizen gemarkeerd met speciale tape ("Squeeze off applied"), zo duidelijk dat niemand later op dezelfde plek gaat lassen of afklemmen.

Afklemlocaties worden snel vergeten: de buis ziet er weer normaal uit, hoewel het materiaal in die zone is beschadigd. De markering is daarom een veiligheidsmaatregel, geen formaliteit.

Normen en instructies

DVGW GW 332 beschrijft de nabehandeling en controle bij het afklemmen van PE80- en PE100-leidingen, en DS/EN 12132 beschrijft de principes van het afklemmen. Er bestaat geen generieke norm voor her-rondingsgereedschappen merkoverstijgend: het diameterbereik van het gereedschap, de SDR-goedkeuring en de toepassing staan in de instructies van de fabrikant.

De basisregel is dezelfde als voor afklemgereedschap: het gereedschap moet passen bij de diameter en SDR-klasse van de buis, en de specifieke instructies voor de betreffende buis wijken nooit voor vuistregels.

Hvorfor bukke plast?

PE er sejt og kan formes med varme i stedet for at samles af mange fittinger. Mindre fittinger betyder færre samlinger, mindre tryktab og færre fejloplevelser. Typiske opgaver er sondebøjler til geotermiske anlæg, kurve omkring knaster og specialkonstruktioner.

Værktøj til bukning

Til jævnlig formgivning findes bukkeværktøj og skabeloner, der sikrer ens resultater. Til enkelte opgaver kan varmluftpistol, sand og en skabelon komme langt.

Bukseradius og varme

Som tommelfingerregel bør bukseradius ved koldbukning ikke være mindre end cirka 20 gange rørets diameter. Med varme kan man bukke strammere, men materialet skal varmes jævnt og ikke overophedes.

Til stramme kurve fyldes røret ofte med sand eller bruges indre støttestikker, så røret ikke klapper under bukningen. Varm området jævnt med varmluft eller bukkeværktøj, og lad røret køle i formen, før det belastes.